براساس روایات مختلف ومشهور در شب تولد پیامبر گرامی اسلام(ص) وقایع معجزه آسایی از قبیل خاموش شدن آتشکده ی فارس، فرو ریختن طاق کسری وخشک شدن دریاچه ی ساوه اتفاق افتاده است.

 «فلما ولد رسول الله یبق صنم الا سقط وغارت بحیرة ساوه....»(۱)

« وخمدت نار فارس وغارت بحیرة ساوه وفاض وادی سماوه...»(۲)

 سلمان ساوجی، در بیتی به این واقعه تلمیح کرده است:

ساوه شهری بود بل بحری پراز گوهر که بود

اصل او از معجز مولود احمد، یادگار (۳)

حال سوال این جاست اگر خاموش شدن آتشکده فارس وفرو ریختن کنگره های طاق کسری وشکسته شدن بت ها را نشانه ای از زوال مظاهر کفر و اقتدار پادشاهان ومشرکان بدانیم،خشکیدن دریاچه ی ساوه نشانه چه می تواند باشد؟

در پاسخ، شایسته است که به پیشینه ی ادیان و مذاهب ایران باستان قبل از ظهور اسلام نظری داشته باشیم؛ صدها سال پیش از آنکه دین مبین اسلام، دل جهانیان را تسخیر کند، ایرانیان باستان،عناصر اربعه حیات را که عبارت بود از آب، خاک، آتش و باد، مقدس می شمردند و برای هرکدام از آنها فرشته یا ایزدان خاصی که موکل برآنها بود، قائل بودند و  برای ستایش وعبادت این ایزدان، معابد باشکوهی بنا می کردند. طبق شهادت تاریخ، آتشِ عظیم ترین آتشکده، قبل ازاین واقعه،هزاران سال بود که بی وقفه، شعله می کشید. بعد از آتش،شاید مهم ترین این عناصر آب و فرشته ی موکل بر آن آناهیتا بوده است. آناهیتا یا ناهید در اوستا با نام اردویر آناهیتا Arde-visur- Anahita- ذکر شده است.(۴)

ایرانیان باستان، عبادت ناهید(۵) را یک فریضه می دانستند و با احداث معابد باشکوه آن هم روی کوه ها و ارتفاعات به عبادت این فرشته ی پاک که مظهر پاکی ذات یگانه ی پروردگار بود، می پرداختند.همچنان که پس از اسلام، ساختن گنبد های باشکوه ومناره های رفیع دوران اسلامی، نشانه ای از رفعت و جایگاه والای عبادت بندگان خالص وبا ایمان دارد، قبل از اسلام نیز این کار نشانه ی روح والای پرستش بود.

ابن اثیر درباره ی معبد ناهید نوشته بود:«کان قیما علی بیت نار باصطخریقال له بیت ناهید»(۶) درتاریخ بلعمی و تاریخ طبری هم از این معبد یاد شده است. اکنون باید گفت، یکی از شهرهایی که پیش از اسلام، اندیشه ی ستایش ناهید، در آنجا رواجی تمام داشته، همین شهر ساوه بود،به طوری که یکی از معابد باشکوه آناهیتا در۲۳ کیلومتری جنوب غربی ساوه وجود داشته که امروز به نام قلعه دختر یا قیز قلعه نامیده شده. این قلعه دختر یا ناهید مشرف بر دریاچه ساوه ساخته شده بود .یعنی درپای همین کوه و قصر زمانی دریاچه ی ساوه وجود داشته که بعد در زمان تولد پیامبر اسلام خشکیده وامروز بقایای آن یعنی زرین رود کهن یا قره چای کنونی در این دشت جاری است که سد غدیر ساوه برروی آن احداث شده است.در طبقه بالایی این معبد مراسم مذهبی و رسمی برگزار می شده

در این مکان نشانه هایی از آیین احترام به آب و آناهیتا از جمله بنایی شبیه محراب (شاید مهرآب)(۷) روبه دریاچه ساوه و پشت به قبله ی کنونی مسلمین برجای مانده است

مطلب مهم اینجاست که آیین احترام به ایزدان مختلف و پرستش آنها در همه جای دنیا وثلا یونان باستان و همه جای ایران رواج داشته اما نشامه هایی وجود دارد که آیین ستایش آب دربعضی بلاد به خصوص ساوه به افراط کشیده شده برخی عقاید جاهلی و شرک آلود هم با آن درآمیخته بوده است .چنانکه برخی نوشته اند : «ساوجیان کهن سالانه دونفر را در آب دریاچه ساوه غرق می کردند (قربانی می کردند)» (۸)

واضح است که از عقایدی این چنین از هر دست که باشد بوی شرک و کفر به مشام می رسد و مخالف با هر فطرت توحیدخواه و عدالت جو است.

بنابراین شاید همزمان با تولد پیامبر اکرم و فروریختن دیگر مظاهر کفر والحاد وبت پرستی آب دریاچه ی ساوه نیز به عنوان یکی از معجزه  های این رخداد عظیم یکسره خشکیده است.

 

پی نوشت ها:

تلخیصی از مقاله ی "نگاهی نو به روایت خشک شدن دریاچه ساوه"؛ مرتضی ذکایی ساوجی،کیهان اندیشه،ش۶۸، ص۱۹۰

۱.بحارالانوار ، مجلسی،تهران،چاپ آخوندی،ج۱۵، ص۳۲۳-۳۲۴

۲. معجم البلدان ،یاقوت بن عبدالله حموی،تحقیق فریدعبدالعزیز، بیروت، دارالکتب العلمیه،۱۴۱۰ق ،ج۳، ص۲۰۱-۲۰۲

۳.دیوان سلمان ساوجی ،تهران،انتشارات صفی علیشاه،۱۳۶۷،ص۵۱۹

۴.یشت ها، ترجمه ابراهیم پورداوو،بمبئی،۱۳۱۰،آبان یشت ،کرده۹،فقره۳۴

۵.این الهه در در یونان قدیم "آرتمیس آنائیس "ودر روم "دیانا" خوانده می شده.ر.ک: خاتون هفت قلعه دکتر ابراهیم باستانی،تهران دهخداص۲۳۵

۶.الکامل فی التاریخ،ابن اثیر،مصر،۱۳۰۱ق،ج۱،ص۱۶۶

۷.نظری اجمالی به معماری ایران در عهد باستان،مهندس پرویز نیلوفری،مجله هنر و مردم،ش۱۲۸، ص۵۵

۸.برهان قاطع،محمدحسین بن خلف تبریزی،به اهتمام دکتر محمد معین،تهران، امیرکبیر،ج۲،ص۱۹۷۸